SÖZÜ GÜZEL SÖYLEYİN

Hava soğuk.

Bir odaya girdiniz, kapıyı kapatmadınız,  odanın ortasına ilerlediniz.

Odanın içinde oturan size nasıl        davranır?

Kapat şu kapıyı!

Kapıyı lütfen kapatır mısınız?

Bu iki hitaptan hangisi hoşunuza gider. Sanıyorum ikincisi.  İki söyleyiş şekli de size kapıyı kapatmınızı söylediği halde, neden birinci değil de ikincisi sizi üzmedi, incitmedi.
Neden? Bunu biraz  düşünür müsünüz?

Birinci hitapta kapıyı kapat emri sert, emredici, kızgın ve öfke ile söylenmiştir. Bunun anlamı  size değer vermeyen bir insan karşısındasınız. O, size içindeki öfkeyi, sevgisizliği ve hoşnutsuzluğu göndermiştir. Oysa sizin beklentiniz bu değil.

İkinci söyleyiş şeklinde de size sevgisini, saygısını, geldiğiniz için sevindiğini iletmiştir. Bu da sizin gönlünüze hoş gelmiş, değer verildiğinizi hissetmişsinizdir.

İnsanlar kendi aralarında konuşurlar, ya biliyor musun, Ali ile Kerim küsmüşler. Soruyursunuz neden? Diye. Diyor ki, ikisini de dinledim, incir çekirdeğini doldurmaz aralarındaki konu. Ayşe ile Necla küsmüşler, niye, incir çekirdeğini doldurmayan nedenlerden.

Aynı kelimelerle aynı şeyi söylediğimiz halde, neden aynı sonuçlar alınamıyor o zaman. İşte buradaki asıl konu, o kelimelerin  taşıdığı sevgi ve öfke de karşı tarafa da gidiyor da ondan. Sevgi gönderirsek sözlerimizle karşı tarafın gönlüne sevgi tohumları ekiyoruz, öfke veya kızgınlık gönderirsek bu defa karşı tarafa  bunların tohumlarını ekiyoruz. Toprağa neyin tohumunu atarsak, bize onun çiçeklerini açtırır. Gül ekersek gül, diken ekersek diken verir.
O halde sözü nasıl söyleyeceğiz? Nasıl konuşacağız? Bu konuda bizi en iyi bilenin ‘Necm 32 sözlerine bakmamız gerekiyor.

Yüce Allah, Kuran’ında sözün önemini şöyle belirtmektedir:

Görmedin mi Allah nasıl bir misal getirdi: Güzel bir sözü, kökü (yerde) sabit, dalları gökte olan güzel bir ağaca benzer. İbrahim 24

Kötü bir sözün misali, gövdesi yerden koparılmış, o yüzden ayakta durma imkanı olmayan  bir ağaca benzer. İbrahim 26

Ayetlerden açıkca anlaşılmaktadır ki, sözün hem iyisi, hem kötüsü var. İyi söz insana kökü sağlam bir ağaçın kökleri gibi derinden etki ederken, kötü söylenmiş bir söz de gövdesi yerden koparılmış bir kuru dallara benzemektedir.

İyi söz insanın içine işleyip kabul görürken, kötü söz insanı, kabul etmediği, olumsuz tepki verdiği bir hale sokmaktadır.

Sözün en güzeli, hiç şüphe yok ki Allah’ın sözleridir. O da Kuran’da toplanmıştır.
Allah sözün en güzelini, birbiriyle uyumlu ve bıkılmadan tekrar tekrar okunan bir kitap olarak indirdi.
Zümer 23

Allah sözün en güzelini söylüyor, indiriyor,  Yarattığı insanlara da diyor ki, “Kullarıma söyle, sözün en güzelini söylesinler. İsra 53

En güzel söz Kuran,

Güzel, Nisa 8
Doğru, Nisa 9
Etkili, Nisa 63
Hak ile, Nisa 122
Yumuşak, Taha 44
Gönül alıcı İsra 28
İçinde yalan olmayan, Hacc 30
İçinde çelişki olmayan Zariyat 8

Sözleridir.

En güzel sözler bunlar olunca, bunların tam zıdları da kötü sözlerdir. Söylenmemesi gereken sözlerdir. Allah, güzel söz söyleyin dediğine göre, bağırarak, kaba saba, küfürlü, insanları rahatsız edici sözleri söylemeyin de demektedir. Akıl sahipleri bunları düşünüp öğüt almalılardır.

Güzel sözler, sadece inanana değil herkese söylenmelidir. Bazı insanlar güzel  sözü kendi dininden veya kendi milletinden olanlara söylenebileceğini, diğerlerine söylenmeyeceğini düşünmektedirler. Bu temelden yanlıştır. Güzel söz inansın inanmasın, kim olursa olsun herkese söylenmelidir. Müslüman diğer insanlara söz ve davranışları ile örnek olan insandır. Taha suresi 44. Ayetinde İmansız Firavuna Musa Peygambere nasıl söz söylemesi gerektiğini şu mucize örnek ayeti ile bakınız nasıl bildiriyor.

Ona yumuşak söz söyleyin. Belki o, aklını başına alır veya korkar. Taha 44

Firavun gibi Allah’lık iddiasında bulunan bir insana bile Yüce Allah, ona güzel sözler söylenmesini istemektedir. Ancak bu sözler ona etki edebilir. Bağırmak, küfür etmek. Nefretle ve kinle söylemek o ve onun gibi insanların kinlerini, öfkelerini daha çok artırır.

Günümüz insanı sözü güzel mi söylüyor? En yakın arkadaşı, kardeşi, akrabası, anası babası, öğretmeni ve sokaktaki diğer insanlara söylediğimiz şeylere bir bakarsak, biz inananlar Allah’ın koyduğu sınırları çoktan aşmışız. Anaya babaya nasıl sözler söylemememiz gerektiğini Allah şöyle bildiriyor.

Rabbin, sadece kendisine kulluk etmenizi, ana-babanıza da iyi davranmanızı kesin bir şekilde emretti. Onlardan biri veya her ikisi senin yanında yaşlanırsa, kendilerine “of!” bile deme; onları azarlama; ikisine de güzel söz söyle. İsra 23

Allah, kendini inkar edene güzel söz söyleyin derken, anaya babaya off bile demeyin diye inananlarını uyarması O’nun ne kadar merhamet sahibi olduğunu göstermektedir.

Söz, öyle gelişi güzel, sonunçları düşünülmeden söylenmemildir. Eğer bir söz söylenmişse bu sorumluluk gerektirir. Onun için söylenen söz yerine getirilmelidir. Aslında insanın söylediği söz ve onu söyleyiş şekli, o insanın nasıl biri olduğunu anlatan en önemli ölçüdür.

Yetimin malına, rüşdüne erinceye kadar, ancak en güzel bir niyetle yaklaşın. Verdiğiniz sözü de yerine getirin. Çünkü verilen söz, sorumluluğu gerektirir. İsra 34

Sözü ona buna güzel söyleyip de arkasından bağırıp çağıranlar, bu şekilde insanları incitenler Allah tarafından hoş karşılanmamaktır.

Güzel söz ve bağışlama, arkasından incitme gelen sadakadan daha iyidir. Allah zengindir, acelesi de yoktur. Bakara 263

Allah, insanın içini çok iyi bildiği için yemin ederek, herkesi kötüleyerek, sözü birinden alıp ötekine taşıyarak, aşağılık hareketlerde bulunarak hareket edenlere inanmamamız gerektiğini açıkca bildirerek bizleri uyarmaktadır.

Yemin edip duran, aşağılık, herkesi kötüleyen, sözü götürüp getirenlere itaat etmeyin. Kelam 10-11

Birine söz vermek demek, söz verilen insanın planlarını, umutlarını, geleceğini veya hayatını sizin verdiğiniz sözlere göre düzenleyeceğinden bundaki değişiklik hem söz verileni, hem de söz vereni büyük bir boşluk içine düşürür, acı ve ızdırap verir. İnsanlar arasındaki güven azalır, sevgi  bağları kopar, barış bozulur. Bunun için söz verilince asla değiştirme yapılmamalı,  verilen söz yerine getirilmeli, yerine getirilemeyecek sözler de verilmemelidir. Çünkü Allah, Kendi’si bizzat sözünde değişme olmayacağını, inananlarının da sözlerini değiştirmemelerini bakınız açıkca şu ayetlerde istemektedir.

Benim huzurumda söz değiştirilmez ve ben kullara asla zulmedici değilim Kaf 29

Allah’ın sözlerinde asla bir değişme yoktur. Yunus 64

Verilen sözün yerine getirilmemesi zulumdur, zalimliktir. Allah da zalimleri asla sevmez. Buna müminim diyen insan dikkat etmelidir.

Ama bütün bunlara rağmen, insanlar kötü söz söylerler. Çünkü kötü insan da toplum içinde yaşamaktadır. Küfrederler, aşağılarlar, hareket ederler, kendilerini sözleri ve davranışları ile  büyük göstermeye çalışarak insanı ezerler. Bu durumlarda böyle sözler duyduğumuzda  bizler de bu sözü söyleyenlere aynısı ile karşılık verirsek onların seviyesine düşeceğiz. Allah, böyle hallerde nasıl davranmamız gerektiğini bakınız ne güzel anlatmaktadır.

Onlar, yalan yere şahitlik etmezler, boş sözlerle karşılaştıklarında vakar ile (oradan) geçip giderler.Furkan 72

Onlar, boş söz işittikleri zaman ondan yüz çevirirler ve: Bizim işlerimiz bize, sizin işleriniz size. Size selam olsun. Biz kendini bilmezleri (arkadaş edinmek) istemeyiz, derler. Kasas 55

İnkar edenlerin sözleri seni üzmesin. Çünkü bütün büyüklük Allah’ındır. O, işitendir, bilendir. Yunus 65

İmanı eksik, ahrete inanmayan, dünya bu dünya diyen, gerisi boş diyen, çalıp çırparak hayatını sürdürmek isten bir çok zavallı insan da bizlerin arasında yaşamaktadır. Görmez misiniz ki, ben müslümanım, hakkımı arıyorum diyerek, hak ve hukuktan bahsederek, bellerine bombayı bağlayıp kalabalık yerlerde patlatanların, bunları oraya sürenlerin, devletin malına, müminin canına kıyanların sözlerine inanmamak gerekmetedir.

Yeryüzünde bozgunculuk yapıp dirlik düzenlik vermeyenler(in sözüyle hareket etmeyin. Şuara 152

Bazı insanlar da, karşısındaki kandırmak ve kendi amaçlarına göre hareket etmesini sağlamak için sözün başı ile sonu birbirini tutmayan çelişkili sözler söylerler. Bu tür insanlardan uzak durmak lazım. Kendi içinde ve düşüncelerinde disiplini ve  doğruyu sağlayamamış insanların dostluklarına güven olmaz.

Siz çelişkili sözler söylüyorsunuz. Zariyat 8

Allah, çelişkili sözleri söylemememizi, bize söyleyenlere itibar etmememiz konusunda bizleri uyarmaktadır.

Sözü doğru ve güzel söylemek insanlar arasına adalet sağlar. Şahitliği doğru yapmak lazımdır. Yakınlarımız bile olsa doğru söyleyip hakkın yerini bulmasına yardımcı olmalıyız. Söz tutulmak için verilmelidir. Allah’a verdimiz sözleri tutmak Allah’ın bizlerden istediği bir emirdir.
İnsanlar, insanlara söz verdikleri gibi Allah’a da söz verirler. Allah’a verdikleri sözleri önemsemeden küçük çıkarları için verdikleri sözü unuturlar veya o sözü değiştirirler. Bunlar için acıklı bir azabın olduğunu Allah apaçık ifade etmiştir.

Allah’a karşı verdikleri sözü ve yeminlerini az bir bedelle değiştirenlere gelince, işte bunların ahirette bir payı yoktur. Kıyamet günü Allah onlarla konuşmayacak, onlara bakmayacak ve onları temize çıkarmayacaktır. Onlar için acı bir azap vardır. Ali İmran 77

Verdikleri sözleri yerine getirmeyenler bu dünyada yalancı damgasını yiyeckeler, öteki dünyada da onların durumları hiç iyi olmayacaktır. Bu nedenle kime söz vermişsek, o söz yerine getirilmelidir. Yerine getirilmeyecek söz de verilmemelidir.

Biz herkese ancak gücünün yettiği kadarını yükleriz. Söz söylediğiniz zaman, yakınlarınız dahi olsa adaletli olun, Allah’a verdiğiniz sözü tutun. Enam 152, Lokman 33

İnsanlar, diğer insanlarla, devletler diğer devletlerle bir çok konularda anlaşma yaparlar. Eğer insanlar ve  devletler anlaşmışlarsa bir konuda Mümin bu anlaşmayı bozmamalı, o anlaşmada ne varsa, hepsini yerine getirmelidir. Bu konuda Allah’ın kesin emri vardır:

Antlaşma yaptığı zaman sözlerini yerine getirir. Bakara 177

Ama ne yazık ki, çok insan da  kesin söz verdikleri halde sözlerini yerine getirmezler. Bir yerde buluşacak mısınız, bu konuda anlaşırsınız, siz gidersiniz ama karşı taraf gelmemiştir. Sözünden dönmüştür. Bu, yani sözden dönmek çok çirkin  bir davranıştır.

Onlar öyle ki, kesin söz verdikten sonra sözlerinden dönerler. Bakara 27

Gerçek akıl sahibi olanlar zaten boş söz söylemezler, yalan konuşmazlar, yapamayacağı sözün söylenmesi Allah katında büyük günahlardan olduğunu bilirler.

Yapamayacağınız şeyi  söylemeyiniz. Çünkü bu Allah katında büyük günahdır. Saf 2-3

Dini konularda bir şey duyduğun zaman onun doğru olup olmadığını araştırmak lazımdır. Mümin, doğruyu araştırıp bulan insandır. Cin 14 ama çok insan yalan söylüyor.

Allah için en güzel sözü söyleyen tanımlanmıştır.

Allah’a çağıran, iyi iş yapan ve “Ben müslümanlardanım” diyenden kimin sözü daha güzeldir? Fussilet 33

Sözü dinleyip en güzeline uyan kimseleri Allah, doğru yola iletmiştir.

O kullarımı ki, onlar sözü dinlerler, sonra da en güzeline uyarlar. İşte onlar, Allah’ın doğru yola ilettiği kimselerdir. Gerçek akıl sahipleri de onlardır. Zümer 18

Allah’ın yolundan insanları saptıran bir çok insan vardır. Allah’ın yolu Kuran yoludur. Kim bir insanı Kuran yolundan  çıkarmaya çalışırsa, bilinmelidir ki, o kimseler yalan söylemektedir.

Yeryüzünde bulunanların çoğuna uyacak olursan, seni Allah’ın yolundan saptırırlar. Onlar zandan başka bir şeye tabi olmaz, yalandan başka söz de söylemezler. Enam 116

Sözü etkili ve güzel söylemek  nasıl Allah’ın ve insanların istedikleri adalet ise, bunun aksini yapmak da insanı Allah’tan ve insandan uzaklaştıran şey, zülümdür.

Allah’tan korkan, Allah’a saygı gösteren, dünya hayatı yanına ahret hayatını da düşünen
insanlar, sözün doğru söyleyin. Yalan sözden kaçının. Hacc 30

Ey iman edenler! Allah’tan korkun ve doğru söz söyleyin. Ahzap 70

İnsanları yaratan Yüce Allah, onları başıboş bırakmamıştır. Bu dünya yapıp ettiklerimizden ahirette sorguya çekeliceğiz. Söylediğimiz, söylememiz gerektiği yerde söylemediğimiz ne varsa onları yazan ve sürekli bizi gözeten, her şeyi kayıt eden yazıcılar ardır.

İnsan hiçbir söz söylemez ki, yanında gözetleyen yazmaya hazır bir yazıcı bulunmasın. Kaf 18

Hayatta daima sözü güzel söyleyen, içlerindeki sevgiyi sesinin tonuna yansıtan ve bunu diğer insanlara gönderen  insanlar kazanmışlardır. her insan yaşı, eğitimi, makam ve mevkisi ne olursa olsun kendini güzel, doğru ve  yalan olmayan sözleri  söylemeye alıştırmalıdır. Başkaları tarafından söylenen çirkin, yalan, incitici, kırıcı sözlere da aldırış etmemeli, onların bu söylediklerini duymamış gibi geçip gitmelidir.

Güzel söz söylemek bir sanattır. Her insan,  sözü güzel söyleyebilir, doğru söyleyebilir ve etkili söyleyebilir. Kendinizi kontrol eder misiniz? Siz, söz söyleme konusunda neredesiniz?

Yerinizi tesbit ediniz, eğer varsa hatanız düzetmeye ne dersiniz? Size teminat veriyorum ki, kazanan siz olacaksınız.

Bakınız Yunus Emre  ne diyor:

Söz ola kese savaşı
Söz ola bitire işi
Söz ola ağulu aşı
Yağ ile bal ede bir söz

Saygılarımla…                                                                          Necmi AKGÜL

Paylaşın:

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir